Eğitim Kitabı 4- Yardımcı Teknolojiler

Booklet provides information about assistive technologices that are offerede for VIP and it is important that the families and relatives of VIP (visually impaired persons) should be aware of those technologies. Assistive technologies are highly important for a healthy and socially inclusive future and society.

Tarihçe

Bazen uyumsal teknolojiler olarak ta adlandırılan yardımcı teknolojiler herhangi bir engeli olan bireylere günlük faaliyetleri gerçekleştirebilmelerinde yardımcı olmak amacıyla kullanılan teknolojik ekipmanlardır. Yardımcı teknolojiler görme engelli bireyler içinde mevcuttur.
 
Bu tür yardımcı teknolojilerin ilk türlerinden birisi Pellegrino Turri tarafından 1808 yılında yapılan daktilodur. Büyük ihtimalle Turri’nin kör ve yazısı okunmayan bir arkadaşı vardı.
 
1935 yılında Konuşan Kitap Bülteninin ilk sayısı kasette yayınlanmıştır. Bunun ardından 1936da H.W: Dudkley tarafından geliştirilen ve Ses Kodlayıcı olarak adlandırılan konuşma sentezleyicisi keşfedilmiştir. Bu cihaz zamanlama, sesin tonu ve yoğunluğu gibi konuları klavye ve ayak pedalı ile yerine getirebilecek bir başka bireye ihtiyaç duyduğundan tam anlamıyla modern standartlara uygun değildi.
 
İlk telefonla aranarak dinlenebilen sentetik ses kullanımlı konuşan gazeteler 1994e kadar çıkmadı. Bu uygulama Ulusal Körler Federasyonu tarafından başlatıldı ve her gün sabah 6.30dan itibaren ulaşılabiliyordu.
 
Yeni ürünler ve teknolojiler 1990lardan itibaren gelişmeye devam etti ve ilginç bir buluş ta görme engelli ve körlerin kullanımı için tasarlanan ilk sesli ATM makinesinin geliştirilmesi oldu. 

Giriş

Kör yada görme engelli olan bireyler için yardımcı teknoloji terimi kitap okumalarını, daktiloda yazılan mektuplarını okuyabilmelerini yada bilgisayarda bağımsız şekilde işlem yapabilmelerini sağlayan teknolojik ekipmanlardır.
 
Evde, okulda, üniversitede yada çalışma hayatında ofiste kullanılabilecek çok çeşitli ekipmanlar mevcuttur.
 
Yardımcı teknolojiler
 
· Kapalı Devre Televizyon Sistemi (CCTV)
 
· Dijital ses kaydedici
 
· Ekran büyütme yazılımları
 
· Ekran okuma yazılımları
 
· Hem ekran büyütme hem de metin okuma özelliklerine sahip yazılımlar
 
· Optik karakter tanıma (OCR)


Kapalı Devre Televizyon Sistemi (CCTV)
 
Video büyütücüleri olarak ta adlandırılan CCTVler az gören bireylerin fotoğrafları ve resimleri büyüterek görebilmelerini sağlar ve mektup, kitap ve gazete gibi basılı materyalleri okuyabilme imkanı sunar. Resim yada yazılı materyal bir kamera altına konulurken büyütülen imaj da bu kameraya bağlı olan ekrana yansır.

Sabit bir yerde bulunan kameraya yerleştirilen materyaller okuyucu sayfayı okur yada imajı seyrederken hareket eder. Bu kameralar mektup yada liste yazmak için de kullanılabilir.
 
Portatif CCTVlerde materyali kameraya taşımak yerine kamera materyale götürülebilir.
 
Tüm CCTVler kullanıcının metni beyaz zemin üzerinde siyah yazılarla yada siyah zemin üzerinde beyaz yazılarla görmesine olanak sağlar. Renkli CCTVler ise harita ve fotoğraflar gibi rengi ayırt etmenin önemli olduğu materyallerde kullanılmaktadır.
 
CCTVlerin maliyeti €300 ile €3000 arasında değişmektedir.
 
Dijital ses kaydedici
Görme engelli bireyler tarafından sık kullanılan başka faydalı bir cihaz da dijital ses kaydedicidir. Ases kaydediciler görme engelli yada kör olan bireyler için kullanımı kolay ve pek çok ortamda faydalı cihazlardır. 

Genelde cep boyutunda olup mikrofon ve hoparlörü içinde üretilirler. Alışveriş listesi için not almak, yazılacakları kayıt etmek, bir toplantı yada konferansta notları kaydetmek ve diğerleri gibi pek çok kullanım sahaları vardır. Hatta MP3 ten müzik yada Pod Cast dinlemek için bile kullanılırlar.
 
Dijital ses kaydedicilerin çoğunda dosya yönetim sistemi mevcut olup bu sistem ile daha önce kayıt edilen dosyalar etiketlenerek istenen dosyalar istenilen zamanda kullanılabilir. Bunların çoğu bilgisayara takılarak dosyaların bilgisayara aktarımını mümkün kılar.
 
Dijital ses kaydedicilerin maliyeti €300 ile €350 arasında değişmektedir
 
 
Ekran büyütme yazılımları
Az gören pek çok kişi ekranı görüp ve fare kullanabilmesine rağmen bilgisayar kullanmakta zorluk çekmektedir aslında tek ihtiyaçları olan ekranın odaklanabilecekleri kadar büyütülmesidir.
Bilgisayarlarla kullanılabilecek büyütme programları hazırlayan şirketler mevcuttur. Bu paket programların her biri temel ekran büyütmeden metni büyütmeye, metnin rengini değiştirmekten zeminin rengini farklılaştırmaya, kontrast ve parlaklık seviyesini değiştirmeye ve bireysel kelimeleri kalın yazmaya kadar farklı seviyelerde destek ve hizmet sunarlar.
 
Görmesi zor olan bir bilgisayar fonksiyonu Mouse ve programların imlecidir. Paket programların çoğu bu fonksiyonu zenginleştirmeye yarar. Zenginleştirilebilecek başka fonksiyonlar da mevcuttur. Bu tür fonksiyonlardan birkaçını bir arada bulunduran yazılımlar göz yorgunluğunu azaltacaktır.
 
Büyütme paketlerinin pek çoğu şunları içerir:
· Lunar,
· MAGic,
· Zoomtext,
· Guide ve
· iZoom.
Maliyet €0 ve €1000 arasında değişmektedir
 
Kullanıcıların karşılaştığı temel zorluk metnin bir bölümünü gözden kaçırabilmeleridir. Ekran büyütüldüğünde, ekranın tümü bir arada sunulmaz. Eğer metin ortalanmış yada sağa hizalanmış ise birey sol kenardan sonra boşluk görebilir ve bu boşluğun metnin orijinalinde olduğunu düşünebilir. Büyütücü kullanan bireyler soldan sağa doğru gezinerek metnin tümünü görebildiklerinden emin olmalıdırlar. Daha geniş bir ekran kullanmak ta daha fazla metnin aynı anda sunulmasına yardımcı olacaktır.
 

Ekran okuma yazılımları
Bilgisayar ekranını görme yada odaklanma sorunu yaşayan kişiler ekran okuma yazılımı kullanabilir.
 
Bu yazılım bilgisayar programının oluşturduğu sesi yada ses sentezleyici kullanımı ile oluşturulan sesi kullanarak ekrandaki metni okur. Var olan paket programlar arasında kullanılan sesin kalitesi ve türleri farklılık gösterebilmektedir, ayrıca sesin tonunu ve yüksekliğini ayarlayabilme becerisi de programdan programa değişmektedir. Bu yazılım ile internette gezinmek, e-posta göndermek ve almak, word işlemci, veri tabanları ve hesap tablolarını kullanmak gibi pek çok bilgisayar programına erişilebilmektedir.
 
Mevcut ekran okuma paketleri arasında şunlar vardır: JAWS, Hal, NVDA, VoiceOver ve Windows Eyes
 Maliyetleri €0 ile €1000 arasında değişmektedir.


Etkin ekran okuma sürecinde ilk etapta öğrenme gerektiğinden çoğu görme engelli bireyin şevki olay kırılabilir. Bu evrede her şeyi anlamak zor olacaktır ama uygulamalardan ve pratikten sonra ilerleme görülecektir. Kullanıcılar bir müddet sonra bilgisayarın oluşturduğu bir sesi dinlediklerini bile unutacak kadar programa alışacaklardır.
 
Hem ekran büyütme hem de metin okuma özelliklerine sahip yazılımlar
 
Bazı yazılımlar ise hem ekran büyütme hem de ekran okuma özelliklerine sahiptir. Bu yazılım her iki destekten de faydalanabilecek kişiler için faydalı olmaktadır. 
çoğu ekran okuma paketleri şunları içerir: Supernova, Zoomtext, Orca ve Guide.
Maliyetleri €0 ile €1000 arasında değişmektedir
 
 
Uygun yardımcı teknolojinin var olması her şeyin kolayca erişilebilir olmasını gerektirmez ve bunu sağlayamaz. Erişim web sitesi yada dokümanı hazırlayan kişinin bunları erişime uygun şekilde tasarlaması ve taranmış metin özelliklerini eklemesine bağlıdır.
 
Bazı paketler flash bellek ile kullanılabilir. Bun yapmak için programı bilgisayara yüklemek yeterli olacaktır. Farklı bilgisayarlarda çalışması gereken kişiler için bu özellik faydalı olacaktır.
 
Bu paketleri satın almadan önce özelliklerini öğrenmek, istediğiniz özelliklerin var olduğundan emin olmanız ve deneyebilmeniz önemlidir.


Optik karakter tanıma (OCR) 
 
Bilgisayara yüklenen ve tarayıcıya bağlanan OCR yazılımı görme engelli birinin kendi mektuplarını ve yazıcıdan aldığı dokümanları okuyabilmesine olanak sağlar. Yazılı metin taşıyan yazıcıdan çıkarılmış olan doküman tarayıcının önüne yerleştirilir ve ekranda görünen word işlemci dosyasına dönüştürülür. Dönüştürüldükten sonra bu metin okunabilir, düzeltme yapılabilir, kayıt edilip çıktısı alınabilir.
OCR karakter tanıma özelliği açısından %95-99 doğrudur. Karakterlerin doğru çı9kmasını etkileyebilecek bazı faktörler de vardır. Fotokopi yapılmış metinde doğruluk azalabilir çünkü yazılımın bazı karakterleri tanımasını engelleyecek şekilde silik yada solmuş bölümler mevcut olabilir.
 
Elle yazılan dokümanlar çok özenle yazılmış olsa bile doğruluk oranları %80i geçmeyecektir.

Çoğu ekran okuma paketleri şunları içerir: Kurzweil, OmniPage, TextBridge, ABBYY ve ReadSoft. Maliyetleri €50 ile €900 arasında değişmektedir

Date: 06/23/2009
Author: Lennox Adams
Organization: Bolu MEM
Reference: GAT4PROVIP
Only for Members: No
Content type: Tools
Tags: VIP, assistive, technologies
Categories: