Eğitim Kitabı 5 – Yaşam Becerileri ve Motivasyon

ooklet provides information about life skills and motivation issues that the families and relatives of VIP (visually impaired persons) should be aware of. Life skills and motivation are two important aspects for a healthy and socially inclusive future and society.

Bölüm 1
Tarihçe
 
Avrupa Körler Birliği üyesi 44 ülkede yaklaşık 30 milyon görme engelli birey vardır. Bu bireylerin çoğuna ailesi tarafından bakım hizmeti sunulmaktadır. Bu kişilerin çoğu, sadece kendilerinin değil, kendilerin e bakan kişilerin de çabalarıyla kendilerine has yaşam becerileri geliştirmişlerdir. Bu popülasyon içindeki pek çok alt grup için aileleri ve akrabalarının kendilerine sağladığı bakım açısından birbirinden farklı yönler ve gereksinimler mevcuttur.
Bu alt grupların birisi yaşa bağlı görme engelli gruptur. Görme becerilerini yitiren yaşlıların duyma kaybı ya da mobilite sorunu gibi ek sağlık sorunları da olabilir. Ayrıca günlük işleri farklı şekillerde yapmayı öğrenmede güçlükte görülebilir ya da başlarına gelen ‘yaşlanmanın bir parçası’ olarak düşünüldüğü için engelli olarak kayıt olmaları ya da rehabilitasyon programlarına katılma fırsatları azalabilir. Bunun sonucunda yaşlılar yaşam becerilerini geliştirmek ve ilerleyen görme engelini yönetmek için gerekli, olan motivasyonu geliştirmek için yardıma ihtiyaç duyabilir.
 
Görme engelli çocuklar ve gençler engellerini yönetmeyi öğrenmede daha beceriklidir ama onlar da ciddi fakat farklı sorunlarla karşılaşacaktır. Bu bireyler ve aileleri eğitimleri ve yaşamlarının diğer önemli boyutları ile ilgili kararlar almak durumundadır. Hem görme engelli genç birey hem de bakıcısı yaşam becerisi ve motivasyonla ilgili destek ve bilgilendirmeye ihtiyaç duyacaktır.
 
Görme engelli kadınlar genelde çifte ayrımcılığa maruz kalır: hem cinsiyetleri hem de engellerinden dolayı ayrımcılığa uğrarlar. Bazı görme engelli kadınlar sosyal, ekonomik ve kültürel yaşama tam manasıyla iştirak etmek ve kendi ailelerini kurmak için daha çok mücadele etmek zorunda kalır. Eğer kadının görme engeli yeni ortaya çıkmışsa sorun daha da büyür. Evde bir bakıcısı varsa maalesef sorunlar daha kolay halledilemez. Bu tür baskılar altında anlamlı yaşam becerileri ve olumlu yönde motivasyon geliştirmek zor olacaktır.
 
Görme engelinin yanında başka engelleri olan bireylerin aileleri eğitim, ,iş, hayat ve boş zamanların değerlendirilmesi gibi pek çok konuda eğitim, destek ve rehberliğe ihtiyaç duyar. İş bulmalarına imkân tanımayacak boyutta engelli bireyler için uzun vadede planlama gerekecektir. Bu şartlar altında olumlu motivasyonu devam ettirmek zordur ve çoğu birey için bu tür motivasyon dış kaynaklardan sağlanmak zorundadır. 
 
Bu bağlamda etnik konular da dikkate alınmalıdır. Bazı etnik grupların belirli göz problemlerine yakalanma riskleri yüksektir. Mesela Batı Hindistan kökenli bireyler glokoma daha yatkındır. Bu yatkınlık genellikle bilinmez ve görme kaybı yaşayan bazı etnik topluluk bireyleri ihtiyaçlarına ve kültürel kimliklerine uygun hizmetler elde etmekte zorluk yaşarlar. Bu durumlarda bakıcının da daha belirgin şekilde tanımlanmış bir rolü olabilir ama bu, aslında yapması gerekecek olan rolün tamamı değildir.
 
Avrupa’nın pek çok yerinde halen daha görme engelli bireylerin ‘aileye utanç getirdiği’ ve ‘insan olarak değerlerinin düşük olduğu’ inanışlarının var olduğu bir gerçektir. Eğer bakıcı yaşam becerileri ve motivasyonun görme engelli bireyin yaşamındaki olumlu etkisini koruyabilirse ailenin yaşadığı utanç ve düşük ekonomik değer gibi sorunlar da ortadan kalkabilir. Bakıcıları görme engeli ile ilgili konularda eğitmek görme engelli bireyleri kendilerini yönetmek konusunda eğitmek kadar önemlidir.


Bakıcıların ve görme engelli bireylerin bağımsızlık duygusunu geliştirmek:
 
Giriş
Her tür engel, bireylerin günlük yaşama katılım şekillerini etkiler. Görme engeli de böyle bir engeldir. Görme engelinin fiziksel özelliklerinden başka yine çok önemli bir boyutu da psikolojik olarak yarattığı etkidir. Deliller, kişinin zihin gücünü kuvvetlendirmenin engelini yönetmesine yardımcı olacağını ve böylece fiziki ve psikolojik etkileri azaltacağını göstermektedir. Deliller ayrıca toplumun desteğinin olumsuz konuları azaltmada yardımcı olduğuna da işaret etmektedir. Bu sebeple görme engelli bireylerin topluma entegre edilmesi için yöntemler bulmak ve görme engelli bireylerin de toplumsal sorunlara aktif katılımını teşvik etmek önemlidir. Gerekli becerileri tekrar elde etmek görme engeli yeni olan birey için zordur. Özden gelen motivasyon (içsel) burada temel gereksinim olarak karşımıza çıkmaktadır çünkü motivasyon başarının temeli olarak görülebilir. Bu durumda bakıcının görevi:

  1. Daha sonra başarılı olabilmesi için görme engelli bireyi motive etmek ve
  2. Görme engelli bireyin motivasyonunun canlı ve olumlu şekilde devam ettirilmesini sağlamaktır.

 
Tüm bakıcılar kendilerinin sorumlu olduğu görme engelli bireyin bağımsızlığının gelişmekte olduğun görmek ister. Aşağıda bakıcı ve görme engelli bireyin yaşam becerilerini geliştirmek ve motivasyonlarını artırmak amacıyla beraber ele almaları gereken 10 yaşam becerisi uygulaması bulunmaktadır. Bunlar;

  1. Nerden yardım alınacağını araştırmak,
  2. Uzmanların yardım etmesine izin vermek, fırsat sağlamak
  3. Destek almak,
  4. İletişim
  5. Olumlu beklentiler içine girmek, ümidini canlı tutmak,
  6. Kendini ifade edebilmek,
  7. Eğitim
  8. Kararlı olmak,
  9. Bakım verilen kişinin öne çıkmasına, parlamasına olanak sağlamak
  10.  Araştırma faaliyetlerini desteklemek

 
Bakım sağlayan biri olarak sizin için önemli olan/olabilecek diğer başlıklar nelerdir?


Entegrasyona doğru:
 
Giriş:
 
Görme kaybı, başlangıcında doğal olarak evde güvenlik ve bağımsızlığın devam ettirilmesi gibi konularda endişeler yaratacaktır. Sevinilecek durum ise nerdeyse her evin güvenli hale getirilebileceği ve birkaç küçük ve masrafsız değişiklikle navigasyonun (hareket edip dolaşabilmenin) mümkün olacağıdır. Işıklandırma, organizasyon, renk ve dokuda kontrast yaratmak gibi basit ve kolay olgular ile görme engelli bireyin kendinden emin şekilde hareket edebileceği bir ortam kolaylıkla yaratılabilir. Evde değişiklikler düşünülürken iki faktör her zaman akılda tutulmalıdır: önceden tahmin edilebilirlik ve görünürlük
 
Önceden tahmin edilebilirlik mobilya, nesneler, dolap içlerinin muhteviyatı gibi şeylerde organizasyonun sistemli olmasına işaret eder. Görme engelli birey ne bekleyeceğini tahmin edebilecek bir ortamda daha rahat hareket edebilecektir. Görünürlük ise daha geniş kapsamlı adaptasyonlara işaret etmektedir.
 
Soyutlanmaktan kaçınmak:
 
Görme engelli bireyin özellikle de görme engelinin ilk evrelerinde topluma entegrasyonu çok önemlidir. İçsel utanç sebebiyle bu kişilerde toplum hayatına karışmada isteksizlik beklenebilir. Günlük yaşamda ve toplum hayatında yer almanın olumlu yönlerini vurgulayarak üstesinden gelinebilecek olumsuz tepkilere de görülebilir. Bağımsızlık yolunda görülen gelişmeleri soyutlanma eğilimine karşı argümanlar olarak kullanabilirsiniz. Görme engeli sebebiyle soyutlanmak büyük bir tehlikedir.
 
Günlük yaşamda iyi uygulamalara doğru:
 
Görme kaybı, yemek pişirme, egzersiz yapma, toplumsal hatayı devam ettirme ya da iyi bir kitaptan zevk lama gibi faaliyetlerin artık imkânsız olduğu anlamına gelmez. Ev içi ve dışında birkaç sade uyarlama ile daha önce hoşlanılan günlük faaliyetlere devam edilebilir. Bu bölümde bakımını üstendiğiniz kişilere yardımcı olacak denenmiş bazı yöntemler ve daha önce yapmaktan hoşlandıkları faaliyetleri emniyette kalarak nasıl yapmaya devam edebilecekleri ile ilgili ipuçları vereceğiz.
 

  • Mutfakta yaptıklarınızı farklı şekillerde gerçekleştirmek
  • Banyoda değişiklikler yapmak
  • Dışarıda emniyette olmak
  • Görme engelli bireyin sizi eğitmesine izin vermek


Aktif bir yaşam stiline doğru:

Giriş:

Anlamlı öğütler ve yardımın sağlayacağı uyarımın yanı sıra, görme engelli bireyi daha aktif bir yaşam stili ve olumlu düşünmenin baskın olacağı bir tutuma yönlendirecek farklı yaklaşımlar da mevcuttur. Görme kaybının artık aktif bir yaşam stiline sahip olunamayacağı inanışına yol açması kolaydır. Fakat bilinenler böyle söylememektedir. Avrupa’da bugün milyonlarca görme engelli birey, sağlıklı ve aktif yaşamalar sürmekte, egzersiz programlarına, fitness gruplarına ve faaliyet ortamlarına düzenli şekilde katılmaktadır. Çoğu durumda ise bireyler görme kaybından sonra daha aktif ve sağlıklı yaşamlar sürmeye karar vermişlerdir. Çoğu kez ise, bu tür faaliyetler mevcut değilken görme engelli bireylerin aile ve akrabaları bu tür faaliyetleri mümkün kılmakta başarılı olmuştur. Hayatta karşılaşılan pek çok zorlukta olduğu gibi, aile ve akrabalar, cesaret, tutarlılık ve motivasyon ihtiyacını anlamaktadır.
 
Yaşla ilgili görme kaybı yaşayan pek çok yetişkin ve onların bakıcıları aktif bir yaşam stilini devam ettirmek veya başlamak konusunda bezginlik yaşayabilir. GAT4PRoVIP eğitmeniniz bakım sağladıkları kişilerin aktif bir yaşam sürmeleri konusunda bakıcılara destek verebilir, yardım edebilir ve onları teşvik eder. Kullanılabilecek yaklaşımların bazıları şunlardır:

  • Oyun temelli motivasyon
  • Kültürel faaliyetler
  • Spor ve eğlence faaliyetleri, hobiler
  • Nasıl başlamalı
  • İki kişilik bisiklete binme faaliyeti
  • Yüzme
  • Bowling
  • Okuma ve salon oyunları

 
Daha önce düşünmemiş olabileceğiniz bazı faaliyetlerden,
· Paraşütle atlama
· Dans
· Kayak

. T’ai Chi


Çalışma hayatına doğru:
 
İngiltere’de pek çok görme engeli birey çalışma hayatında yer almaktadır. Bu eğilimin diğer Avrupa ülkelerinde de tekrarlanması beklenmektedir.
 
 

  • Görme kaybı çalışma hayatının terk edilmesi gerektiği anlamına gelmez.
  • İşverene ne sunabilirsiniz?
  • İş hayatı ile ilgili neler öğrenebilirsiniz?
  • Çalışma hayatına atılmanızı mümkün kılacak destekler nelerdir?

 
Bölüm 2
 
Bakıcıların ve görme engelli bireylerin bağımsızlık duygusunu geliştirmek:
 
Giriş
Her tür engel, bireylerin günlük yaşama katılım şekillerini etkiler. Görme engeli de böyle bir engeldir. Görme engelinin fiziksel özelliklerinden başka yine çok önemli bir boyutu da psikolojik olarak yarattığı etkidir. Deliller, kişinin zihin gücünü kuvvetlendirmenin engelini yönetmesine yardımcı olacağını ve böylece fiziki ve psikolojik etkileri azaltacağını göstermektedir. Deliller ayrıca toplumun desteğinin olumsuz konuları azaltmada yardımcı olduğuna da işaret etmektedir. Bu sebeple görme engelli bireylerin topluma entegre edilmesi için yöntemler bulmak ve görme engelli bireylerin de toplumsal sorunlara aktif katılımını teşvik etmek önemlidir. Gerekli becerileri tekrar elde etmek görme engeli yeni olan birey için zordur. Özden gelen motivasyon (içsel) burada temel gereksinim olarak karşımıza çıkmaktadır çünkü motivasyon başarının temeli olarak görülebilir. Bu durumda bakıcının görevi:
1.Daha sonra başarılı olabilmesi için görme engelli bireyi motive etmek ve
2.Görme engelli bireyin motivasyonunun canlı ve olumlu şekilde devam ettirilmesini sağlamaktır.
Tüm bakıcılar kendilerinin sorumlu olduğu görme engelli bireyin bağımsızlığının gelişmekte olduğun görmek ister. Aşağıda bakıcı ve görme engelli bireyin yaşam becerilerini geliştirmek ve motivasyonlarını artırmak amacıyla beraber ele almaları gereken 10 yaşam becerisi uygulaması bulunmaktadır. Bunlar;
 
 
1. Nerden yardım alınacağını araştırmak
Avrupa’da görme engeli ile ilgili olarak çalışan pek çok yerel, ulusal ve uluslar arası kurum ve hizmet mevcut olup GAT4PRoVIP bunlardan biridir. Size yardımcı olacak kurumlarla bağlantıya geçmek sayesinde destek, rehabilitasyon hizmetleri ve diğer kaynaklarla ilgili bilgi edinebilirsiniz.
 
2. Uzmanların yardım etmesine izin vermek, fırsat sağlamak
Size gözlük kullanma dışında daha başka bir tedavi yada destek olmadığı söylendiyse bir de uzmana gitmenizi öneririz. Vizyon rehabilitesi uzmanları sınırlı görüş açınızı daha da geliştirebilecek farklı ürünler (büyüteç, teleskop araçlar, kapalı devre TV vs). Doktorunuzdan sizi bir uzmana sevk etmesini isteyin.


3. Destek almak,
eğer görme engelli birine bakım sağlıyorsanız ve sizin durumuzda olan başkaları ile bir araya gelerek deneyimlerinizi paylaşmak isterseniz bir destek grubuna katılmanızı öneririz. Bu gruplar diğer kişilerin görme kaybı karşısında neler yaptıklarımı be nasıl mücadele ettiklerini paylaşmanızı sağlayacaktır. Eskiden yapılanları yeni şekillerde nasıl yapacağınızı, az görme konusunda bilgilenmenizi ve yeni arkadaşlıklar kurmanızı sağlayacaklardır.
 
4. İletişim
eğer görme engelli bireyi doktora yada uzmana götürüyorsanız ziyaretinizden önce sorularınızı yada endişelerinizi not alın. Uzmanla açık konuşun. Rolünüzün destek olduğunu unutmayın ama bu arada gözlemleriniz ve sorularınızla farklı çözümler bulabilirsiniz.
 
5. Olumlu beklentiler içine girmek, ümidini canlı tutmak,
daha ileri derecede görme engeli gibi kötü haberler karşısında bile görme engeli bireye destek olmaya hazırlıklı olun. Görme engelli biriyle yaşamanı.n zorluklarına kendinizi hazırlayın. Günlük yaşam için yeni düzenlemeler ve uyarlamalar yapmanız gerekebileceği gibi yeni becerileri edinmek durumunda da kalabilirsiniz. Kullanabileceğiniz kaynakları ve rehabilitasyon hizmetlerini araştırın. Eğer hazırlıklı olursanız uyum ve adaptasyon daha kolay ve hızlı olacaktır.
 
6. Kendini ifade edebilmek
‘Hayır’ cevabını asla kabul etmeyin. Görme engeli olan pek çok kişi ve bakıcıları yardım alabileceklerini bilmemektedir. Uzmanınızdan gereken bilgileri ve sevkleri isteyin. Unutmayın ki görme engelli birey ve ailenin diğer üyelerinin mümkün olduğunca bağımsızlıklarını devam ettirmelerini sağlamaya çalışmaktasınız.

 
7. Eğitim
görme engelli aile üyesinin göz sorunu ile ilgili olarak öğrenebildiklerinizi öğrenin. Durum hakkında bilginiz arttıkça, durum sizi eskisi kadar korkutmayacaktır. Bilgilenmek, kontrolü size verecektir.
 
8. Kararlı olmak,
Ailenizdeki birey görme kaybı yaşarken siz de kızgınlık, hüzün ve depresyon hisleri yaşayabilirsiniz. Duyacağınız diğer vakalardan da anlayabileceğinizi gibi görme kaybı pek kolay değildir. Fakat kararlı, ısrarcı be güçlü kalın.


9. Bakım verilen kişinin öne çıkmasına, parlamasına olanak sağlamak
Bakım sağlamanın temel amacı bakılan kişinin giderek bağımsızlığına kavuşmasıdır. Bunu yaparken görme engeli kişinin giderek daha çok kontrolü eline alması için onu desteklersiniz. Görme engelini yönetmek ve kontrol etmek sizin elinizde değildir ama olumlu bir destek sağlamak yoluyla bu durma uyum sağlama hızını olumlu şekilde etkileyebilirsiniz.
 
 
10. Araştırma faaliyetlerini desteklemek
Tıbbi araştırmalar yoluyla pek çok ilerleme kaydedilmiştir. Görme ile ilgili sorunlar ve hastalıkların pek çoğu içinde gelecekte tedaviler bulunabilir. Araştırma faaliyetlerine her türlü desteği veriniz.
 
Görme engelli birine bakım sağlayan biri olarak aklınıza gelen başka önemli başlıklar da var mı?
 
Entegrasyona doğru:
 
Giriş:
 
Görme kaybı, başlangıcında doğal olarak evde güvenlik ve bağımsızlığın devam ettirilmesi gibi konularda endişeler yaratacaktır. Sevinilecek durum ise nerdeyse her evin güvenli hale getirilebileceği ve birkaç küçük ve masrafsız değişiklikle navigasyonun (hareket edip dolaşabilmenin) mümkün olacağıdır. Işıklandırma, organizasyon, renk ve dokuda kontrast yaratmak gibi basit ve kolay olgular ile görme engelli bireyin kendinden emin şekilde hareket edebileceği bir ortam kolaylıkla yaratılabilir. Evde değişiklikler düşünülürken iki faktör her zaman akılda tutulmalıdır: önceden tahmin edilebilirlik ve görünürlük
 
Önceden tahmin edilebilirlik mobilya, nesneler, dolap içlerinin muhteviyatı gibi şeylerde organizasyonun sistemli olmasına işaret eder. Görme engelli birey ne bekleyeceğini tahmin edebilecek bir ortamda daha rahat hareket edebilecektir.
 In order to maintain predictability, remind family members and visitors to replace items if they were moved.
 
Görünürlük ise daha geniş kapsamlı adaptasyonlara işaret etmektedir. Mesela;

  • Nesneleri daha büyük ve görünür hale getirebilirsiniz mesela etiketleri daha büyük hazırlayabilir, saatlerde daha büyük rakamlar kullanabilirsiniz.
  • Işığı azaltıp çoğaltabilir,parlamayı ayarlayabilir, güçlü renk tezatları kullanabilir, farklı dokuları bir arada kullanabilir, yada ev içinde dokunmatik farklı işaretler kullanarak eve uyumu kolaylaştırabilirsiniz.
  • Basit müdahalelerle hayatı kolaylaştırabilirsiniz, evdeki eşyaları daha sadeleştirmek, okuyamayan kişiye bir şey açıklarken daha az kelimeyle basitleştirerek ifade etmek gibi
  • Ortamda işaretler belirleyip koyarak yeni görme engelli kişinin ortama daha kolay uyum sağlamasını mümkün kılabilirsiniz.

Soyutlanmaktan kaçınmak:
Görme engelli bireyin özellikle de görme engelinin ilk evrelerinde topluma entegrasyonu çok önemlidir. İçsel utanç sebebiyle bu kişilerde toplum hayatına karışmada isteksizlik beklenebilir. Günlük yaşamda ve toplum hayatında yer almanın olumlu yönlerini vurgulayarak üstesinden gelinebilecek olumsuz tepkilere de görülebilir. Bağımsızlık yolunda görülen gelişmeleri soyutlanma eğilimine karşı argümanlar olarak kullanabilirsiniz. Görme engeli sebebiyle soyutlanmak büyük bir tehlikedir.
Soyutlanmaktan kaçınmak için yapılabilecek şeyler vardır. İlk adım atabilmek için öz motivasyon ve öz güven önemli faktörlerdir. Bazı durumlarda çok güçlü zihni engelleri ortadan kaldırmak için psikologa ihtiyaç duyulabilir ama diğer hallerde aşağıdaki adımlar takip edilebilir:

  • Günlük rutinleri program dahilinde yerine getirmek,
  • Akraba, arkadaş, tanıdıklar eve meslektaşlarla yakın teması teşvik etmek ve kolay hale getirmek
  • Görme engeli ile ilgili destek gruplarına katılması için görme engelli bireyi teşvik etmek,
  • Spor ve diğer eğlenme faaliyetleri gibi faaliyet ve hobileri devam ettirebilmesi için görme engelli bireyin farklı gruplara ve derneklere üye olmasını sağlamak,
  • Yemek pişirme ve ev ekonomisi gibi yeni ve faydalı faaliyetleri teşvik etmek

 
Günlük yaşamda iyi uygulamalara doğru:
 
Görme kaybı, yemek pişirme, egzersiz yapma, toplumsal hatayı devam ettirme ya da iyi bir kitaptan zevk lama gibi faaliyetlerin artık imkânsız olduğu anlamına gelmez. Ev içi ve dışında birkaç sade uyarlama ile daha önce hoşlanılan günlük faaliyetlere devam edilebilir. Bu bölümde bakımını üstendiğiniz kişilere yardımcı olacak denenmiş bazı yöntemler ve daha önce yapmaktan hoşlandıkları faaliyetleri emniyette kalarak nasıl yapmaya devam edebilecekleri ile ilgili ipuçları vereceğiz.
 
Mutfakta yaptıklarınızı farklı şekillerde gerçekleştirmek
 
Mutfağı daha az tehlikeli bir ortam hal,ine getirmek için aşağıda verilen önerileri takip edebilirsiniz:

  • Mutfak tezgahlarını diğer eşyalar ve mutfak aletleri ile tezat yaratacak şekilde boyayın
  • Tezgah ve elektrikli aletler ve fişlerin kenarlarını kontrast yaratacak renkte bir bantla belirli hale getirin.
  • Koyu zeminde açık renk, açık zeminde koyu renk tabak çanak kullanın.
  • Sık kullanılan ayarları (bulaşık, çamaşır makinelerinde) işaretleyin
  • Kavanoz ve kutuları koyu renk kalemle kabarık yazılarla vesaire daha kolay okunacak şekilde tekrar etiketleyin
  • Mutfaktan küçük paspasları vesaire kaldırın, bunlar takılıp düşmeye yol açabilir
  • Her zaman dolap ve çekmece kapaklarını kapalı tutun, her şeyi olması gerektiği yere koyun
  • Tabakta yiyeceklerin nerede olduğunu ifade etmek için saat terminolojisini kullanın. Örneğin, saat 12 dediğinizde yiyecek tabağın en üst kısmında, 3te sağ tarafta, 6da size en yakın olan alt kısımda ve 9da da tabağın solundadır. Bu ifadelerle belirtecek olursak pilav saat 3te ve fasulye 6da diyebiliriz.

 
Banyoda değişiklikler yapmak
· Aydınlatılmış ve büyütücü aynalar kullanın,
· Diş fırçasında daha rahat görülebilmesi için renkli diş macunu kullanın
· Banyo dekoru ile kontrast yapacak renkte havlular kullanın
· Banyo küveti içinde kaymayan paspas kullanın
· Küveti doldururken renkli bir banyo lifini küvete atın. Lifin yüksekliği suyun seviyesini anlamayı kolaylaştıracaktır.
· Tarihi geçmiş ilaçları atın ve ilaç kutusu düzenleyerek hangi ilaçların hangi saatte alınacağını kolaylaştırın.
· Mevcut ilaçları kalın kalemle yada Braille kullanarak tekrar etiketleyin
· İlaç dolabındaki ilaçları kullanımlarıyla özetleyerek kolayca tanınmalarını sağlayın. Mesela !Tansiyon hapı, sabah bir tane alınacak’
Eğer göz sorunu göz damlası kullanmayı gerektiriyorsa dökülmeyen kutulardan edinerek görme engelli bireye damlayı kolayca nasıl kullanabileceğini öğretin.
 
Dışarıda emniyette olmak
İster yakındaki dükkana yürüyerek gitmek isterse şehir merkezine yürüyüş olsun, emniyetli şekilde seyahat etmek için dikkatli planlama, hazırlık ve iyi bir organizasyon önemlidir. Görme engelli bireye bakım sağlayan kişi olarak gören rehber rolü üstlenmeniz gereklidir. Üçüncü kitapta bu konu ile ilgili önerilerimiz bulunmaktadır. Eğer dışarıda kendinden emi şekilde dolaşmak istiyorsa görme engelli bireye bu konuda eğitim ve destek verilmesi şarttır.
 
Bozuk paraların dokunma yoluyla birbirinden ayırt edilmesini teşvik edin. Cüzdandaki paraların ise boyutlarına göre birbirinden ayırt edilebilmeleri mümkündür. Organize için satılan cüzdanlar bu iş için faydalı olacaktır.
 
 Bir binadan diğerine geçerken bakımda bulunduğunuz kişinin özellikle de güneşli ve parlak günlerde ışığa uyum sağlaması gerekeceğini unutmayın. Makular dejenerasyon sorunu olan kişilerde ise birkaç dakikalık uyum süresi gerekebilir. Uyum süresini azaltmak için hassas polarize mercekler faydalı olmaktadır. Ayrıca kişi yanında büyüteç ve kalem tipi fener taşırsa etiketlerin, fiyatların, asansör düğmelerini vesaire okunması daha da kolay olacaktır.
 
Bağımsızlığı teşvik etme amacı taşıyan bir rehber olarak alışveriş listesine bakıp okuma sorunu yaşanmaması için alınacakların kasede çekilip dinlenmesini teşvik edin.
Görme engelli bireyin sizi eğitmesine izin vermek
Görme engelli kişiye bakım sağlamaya yeni başlayan bireyler genelde gergin olurlar ve bu da sebepsiz değildir. Genelde ne yapmaları, ne kadar yapmaları ve ne söylemeleri gerektiğini bilmezler. Bu gibi durumlarda görme engelli birey de bakıcısına yardımcı olup onu eğitebilir. Bu durumun her iki taraf için de faydaları vardır: görme engelli birey kendine güvenini kazanır ve bakıcı da işini daha iyi yapabilir. Görme engelli kişilerden bakıcılarına verilen öğüt ve tavsiyelerden bazıları şunlardır:

  • Net olun. ‘burada dikkat’ demek yerine ‘burada zemin biraz sert’ demek görme engelli birey için daha net ve anlaması kolaydır.
  • Önce eylemi sonra açıklamasını anlatın. Mesela eğer bakıcı ‘kalabalık bir gruba yaklaştık şu anda sola dönmen lazım’ demek yerine ‘sola dön, kalabalık bir gruba yaklaştık’ derse görme engelli birey eylemi zamanında gerçekleştirecektir.
  •  Rotadaki değişiklikleri son ana kadar beklemeden iletin. Yol ayrımına gelindiğinde sağa mı sola mı gitmek gerektiğini tartışmak yerine bakıcı önceden belirlenmesi gereken konuları gündeme getirmelidir.
  • Karşılaşılacak sorunlar olduğunda bakıcı direk ve yüksek sesle uyarmalıdır. ‘sağa keskin bir dönüş var’ gibi.
  • Yanından geçerken bakıcı ilginç ve bilinmesi gereken yerlerin isimlerini (heykeller, dükkanlar, kamu binaları vesaire) söylemelidir. Bu durumda nerede olduğunuz ile ilgili hisleriniz daha güçlenecek, durmak isteyip istemediğinize karar verebilecek ve daha ne kadar gitmek gerektiğini bileceksiniz.


Aktif bir yaşam stiline doğru:

Giriş:
Anlamlı öğütler ve yardımın sağlayacağı uyarımın yanı sıra, görme engelli bireyi daha aktif bir yaşam stili ve olumlu düşünmenin baskın olacağı bir tutuma yönlendirecek farklı yaklaşımlar da mevcuttur. Görme kaybının artık aktif bir yaşam stiline sahip olunamayacağı inanışına yol açması kolaydır. Fakat bilinenler böyle söylememektedir. Avrupa’da bugün milyonlarca görme engelli birey, sağlıklı ve aktif yaşamalar sürmekte, egzersiz programlarına, fitness gruplarına ve faaliyet ortamlarına düzenli şekilde katılmaktadır. Çoğu durumda ise bireyler görme kaybından sonra daha aktif ve sağlıklı yaşamlar sürmeye karar vermişlerdir. Çoğu kez ise, bu tür faaliyetler mevcut değilken görme engelli bireylerin aile ve akrabaları bu tür faaliyetleri mümkün kılmakta başarılı olmuştur. Hayatta karşılaşılan pek çok zorlukta olduğu gibi, aile ve akrabalar, cesaret, tutarlılık ve motivasyon ihtiyacını anlamaktadır.
 
Yaşla ilgili görme kaybı yaşayan pek çok yetişkin ve onların bakıcıları aktif bir yaşam stilini devam ettirmek veya başlamak konusunda bezginlik yaşayabilir. GAT4PRoVIP eğitmeniniz bakım sağladıkları kişilerin aktif bir yaşam sürmeleri konusunda bakıcılara destek verebilir, yardım edebilir ve onları teşvik eder. Kullanılabilecek yaklaşımların bazıları şunlardır:


Oyun temelli motivasyon
İlginç bir yaklaşım da oyun temelli motivasyondur. Bu yaklaşım, herkesin oyunlar ile motive edilebileceği inanışından doğmuştur. Bahsedilen oyun bir bilgisayar oyunu ya da farklı bir oyun olabilir ama aşağıdakileri özellikleri içermesi gerekmektedir:

  • Strateji
  • Oyunlaştırma (role play)
  • Örüntüler
  • Sebep-sonuç ilişkileri

 
Bunlar koordinasyon, hız, esneklik, karar verme yada diğer becerilerin geliştirilmesine yararlar.bu tür oyunları bakım sağlayan kişi ile oynamak tartışmayı ve karşılıklı konuşmayı teşvik edecek ve becerilerin hataya uyarlanmasını sağlayacaktır.

Kültürel faaliyetler
Yaşları ne olursa olsun görme engelli bireyler kültürel faaliyetlerde çok aktif olabilir. TV, tiyatro, sinema, müzik festivalleri ve diğer kültürel ortamları görme engelliler için erişilebilir kılma anlamında çok büyük ilerlemeler kaydedilmiştir. Sadece dinleyici olmak yerine görme engelli birey ‘sahne gerisinde’ de olabilir ve daha pratik roller alabilir. Aşağıda Japonya’dan bir örnek bulacaksınız:
 
http://www.disabilityworld.org/04 05_02/access/japan.shtml)
 
Spor ve eğlence faaliyetleri, hobiler

Nasıl başlamalı

Siz de ‘spor yapın kendinizi daha iyi hissedeceksiniz, daha iyi görüneceksiniz ve daha uzun yaşayacaksınız’ sözünü duymuşsunuzdur. Görme engelinin bireyin aktif bir yaşam stili sürmesi için daha az istekli olmasına sebep olacağı doğrudur. Fakat aktif bir yaşam stilinin faydaları ise fiziksel ve duygusal zorlukların buna engel olmamasını gerektirecek kadar önemlidir. Zaten aktif kalmak çok zor olmayıp eğlencelidir de.
Spor yapmak derken aslında neyi kastettiğimizi de bir inceleyelim.
Spor yapmak düzenli şekilde egzersiz yapmaktır. Egzersiz de kaslarını incitmeden onları hareket ettirmektir. Egzersiz yaptığınızda fitness seviyesiniz artar. Kendinizi daha formda hissedersiniz. Form, egzersizden sonra kendinizi iyi hissetmeniz ve kendinizi kısa sürede toplayabilmenizdir. Zamanla aşağıdaki maddelerde ilerleme görülecektir:

  • Kalp-solunum açısından forma girmek
  • Esneklik
  • Kas gücü
  • Denge

İki kişilik bisiklete binme faaliyeti

İki kişi bisiklete binme her yaştan görme engelli için harika bir faaliyettir ve kas tonunu geliştirmek ve aerobik egzersiz olarak ta çok faydalıdır. Görebilen kişiler tek başlarına bisiklete binebilirken görme engeli olan pek çok kişi iki kişilik bisiklet kullanımını tercih eder. Gören kişi önde oturur ve arkada olan görme engelli bireye neler gördüğünü anlatır.
 
Yüzme
Yüzme çok faydalı bir genel egzersizdir ve gereken önlemler alındığında zaten yüzmeyi bilen görme engelliler için adaptasyona fazla gerek kalmayacaktır. Görme engelli bireylerin havuzda yüzmesi tavsiye edilir ama açık deniz tercih edilecek olursa güvenlik sebebiyle bir partner yada grupla yüzmek şarttır. Eğer yönü size belirtebilecek herhangi bir işaret yoksa gören bir partner ile yüzmek zorunluluktur. Acil durumlarda dalgaların yönüne doğru yüzmelisiniz çünkü onlar sizi zamanla kıyıya çıkaracaktır. Yüzme havuzunda yerinizi belirleyebilmeniz için bölümler daha belirgin olmaktadır, halatlar da kullanılarak bir bölümden diğerine geçişi gösterebilir. Havuzun ucunda konan parlak renkli bir havlu yada sandalye havuzun sınırları gösterecektir.
 
Bowling
Bowling oyunu bir ray sistemi koyarak görme engellinin tutunup yerini belirleyebileceği şekilde kolayca oynayabileceği bir oyundur. Bu ray ile oyuncu nerede durduğunu bilebilir. Parlak renkli bir top kullanımı zemin ile kontrast oluşturacaktır. Bowling tekrarlanan bir oyun olup kolayca ilerleme kaydedilebilir.

Okuma ve salon oyunları

Pek çok kitap büyük baskı ile basılmaktadır ve yine pek çok kitap büyüteçle okunabilir. Sesli ve konuşan kitaplar da mevcuttur ve bunlar için kaset çalar kullanımı gereklidir.bazı yerel kütüphanelerde bunlar ve Braille kitaplar temin edilebilir.
 
Çalışma hayatına doğru:
 
İngiltere’de pek çok görme engeli birey çalışma hayatında yer almaktadır. Bu eğilimin diğer Avrupa ülkelerinde de tekrarlanması beklenmektedir.
 
Görme kaybı çalışma hayatının terk edilmesi gerektiği anlamına gelmez:
Görme engeli yaşayan ileri yaşta pek çok birey çalışmaya devam etmek isteyecektir. Çalışma sebeplerinin bazıları şunlar olabilir:

  • Ek gelir
  • Diğer insanlarla birlikte olma fırsatı
  • Yeni beceriler öğrenmeye devam etme şansı
  • Sağlık sigortası ve diğer faydalar
  • Tekrar bir şeye dahil olduğunu hissetmek
  • Üretken olma isteği


İşverene ne sunabilirsiniz?

  • Çalışma tarihçeniz ve güçlü bir çalışma etiği
  • Uzun süredir geliştirdiğiniz işle ilgili beceriler
  • İşle ilgili eğitim ve öğretiminiz
  • Öğrenme kapasiteniz
  • Evde bakımı yapılması gerekecek küçük çocuk kalmaması
  • Emniyet konuları hakkında bilgi ve dikkat (hasara yol açacak risklere girme ihtimalinin az olması)

 
İş hayatı ile ilgili neler öğrenebilirsiniz?
Çalışan olarak iş yerindeki fonksiyonlarınızı devam ettirmenizde size faydalı olacak uyumsal teknikleri öğrenmenizi kolaylaştıracak hizmet ve rehabilitasyon fırsatlarını araştırın. Bu hizmetlerden yararlanarak erken emeklilik riskinden korunabilirsiniz. İşvereniniz de yetenekli, verimli ve güvenilir bir çalışanını kaybetmek zorunda kalmaz.
 
Çalışma hayatına atılmanızı mümkün kılacak destekler nelerdir?
Şunlar gibi uyarlamalar gerekli olabilir:

  • Ek aydınlatma yada yapılan işi direk aydınlatan sistemler kurulması
  • Elle tutulan yada bir standa dayalı büyüteçler gibi optik araçların kullanımı
  • Konuşan saat, yazma rehberi, büyük harf ve rakamlı cetveller gibi araçlar
  • Okuma hızını artırmak için imajları büyüten ekran büyütücü sistemler, bilgisayarlar ve konuşma çıktısı olan ekipmanlar gibi uyumsal ekipman

 
Hizmetlerse:

  • Göz tıbbi bakımı
  • Vizyon rehabilitasyonu hizmetleri
  • Az görme ile ilgili hizmetler
  • İş yerinde yapılabilecek uyarlamalar
  • Birey,n işe ve iş yerine b,reysel olarak oryantasyonunun yapılması
  • İş eğitimi yada yeniden eğitim

Unutmayın ki görme engelli bireyler de verimli çalışabilir ve işlerinden zevk alabilir.
 
Görme engelinin ne olduğunu anlayan bir bakıcı nasıl olur?
 
Görme engelli bireyle beraberken:

  • Mümkün olduğunca bireye görme ihtimali en yüksek olan yönden yaklaşın
  • Kendinizi tanıtırken adınızı kullanın
  • Eğer kendileri ellerini uzatmazlarsa el sıkışmaktan kaçının
  • Konuşmanız bittiğinde kişiye ayrılmak üzere olduğunuzu bildirin.
  • Görme engelli birini ziyaret edip konuşacağınızda pencereye yüzünüzü dönün. Pencereyi arkanıza alacak olursanız görme engelli birey parlama sebebiyle sizi görmede daha da zorlanacaktır. İşitme engelleri de varsa parlama yüzünden dudaklarınızı da okuyamayacaklardır.
  • ‘Gördün mü?/İzledin mi? Sonra görüşürüz’ vesaire gibi terimler kullanmaktan kaçınmayın. Eğer günlük konuşmada bunları kullanmamaya dikkat ederseniz konuşma kulağa garip gelecektir.
  • Yön belirtirken net olun, orda burada gibi genel terimler kullanmayın
  • Bağırmayın, sesinizi yükseltmeyin. Normal konuşma tonu ve hızını kullanın.

 
Toplumda görme engelli birine yardımcı olmak:

  • Görme engeli direk gözle görülmeyen bir engel olduğundan görme engelli birey diğerlerine engelini belli etmemek için hareket amaçlı baston kullanmayabilir (farklı baston türleri ve bunların farklı fonksiyonları vardır. Beyaz baston görme engeline işaret ederken kırmızı bantlı beyaz baston çift duyu kaybına delalettir).
  • Görme engelli birey karşıdan karşıya geçmeyi bekliyorsa yardıma ihtiyaçları olduğu sanısına kapılmayın. Yardım etmeden önce muhakkak sorun. Kişiye sözle rehberlik yapın, itmeyin. Daha yaşlı görme engeliler kol kola girmeyi tercih edebilir.
  • Eğer görme engelli bireye yönerge vermeniz gerekiyorsa net ve özet olarak anlatın. İkinci kavşaktan sola dönün gibi terimler kullanın, postaneden sola dönün gibi ifadeler kullanmayın çünkü görme engelli bireyin dükkanlardansa kavşakları ayırt edebilmesi daha kolay olacaktır.
  • Görme engelli birey otobüse bindiğinde başka boş yer olsa bile ona yer verin. Çoğu görme engelli birey boş koltukları ayırt edemeyecektir. Görme engelli birey durağına iyice yaklaşmadan geldiğini ayırt edemeyecektir. Görme engelli bireyin şoföre belirli bir durak sorduğunu duyacak olursanız durağa yaklaştığında bireyi uyarın. Gerekirse zile basın. Otobüs şoförleri gerekli durumlarda yardımcı olacak olmakla birlikte bazen bireysel müşterilerin ihtiyaçları gözden kaçabilir.

 
Evde-ışıklandırma
 
· evde özellikle de merdivenlerde ışıklandırmanın iyi olmasına dikkat edin
· abajur/avize kullanamayın, ışığı dengeli dağıtmazlar. En yüksek voltlu ampulü kullanın.
· Camların her zaman temiz tutulup ışığı mümkün olduğunca çok geçirmelerini sağlayın. Perde seçimine dikkat edin. Eğer parlak güneş ışığı sebebiyle canda parlama oluşursa, perdeleri çekin
· Eğer yapmanız gereken iş detay gerektiriyorsa (sebze kesmek, doğramak, okumak gibi) vizyonu maksimum hale getirecek ek ışık kullanın.
· Karanlıkta koridorlarda emniyet ışığı kullanın. Anahtar deliklerini aydınlatacak sistemler kurdurun.
 
Evde-mobilite

  • Görme engelli bireyin haberi olmadan evde mobilyaların yerini değiştirmeyin
  • Görme engellinin takılıp düşmesine sebep olacak şeyleri yerde ve ortalıkta bırakmayın
  • Oda ve dolap kapı ve kapaklarını ya tam kapalı yada tam açık bırakın. Aralık bırakmayın.
  • Merdivenlerde tırabzan olmasına dikkat edin
  • Işıkları açık bırakın, vizyonu maksimum hale getirin,
  • Eğer görme engelli birey koridorda odasın bulmada zorlanıyorsa kapısına yada kapı koluna dokununca kolayca tanınabilecek bir işaret takın. Bu metot, tuvaleti, yemek kısmın ve oturma odasın belirlemede de kullanılabilir.

 
Evde-mutfakta

  • Mutfakta iyi ve dengeli ışıklandırma olmasına dikkat edin. Florasan lambalar daha iyi ışık verecektir. Mutfak ünitelerinin altına ışık yerleştirin,
  • Vizyonu maksimum hale getirmek için kontrast kullanın. Mesela koyu zemine açık renk bardak koyun. Havuçlarınızı beyaz tahtada kesebilir, patatesleri ise daha koyu renk kesme tahtasında kesebilirsiniz.
  • Fırın ve makinelerin düğmeleri dokunsal işaretlerle işaretlenebilir. Böylece görülmese bile dokunma ile açılıp kapanabilirler.
  • Dokunmatik mikro dalgalardan kaçının. Kontrolleri bu şekilde bulabilmek zor olduğu gibi dokunsal işaretler de otomatik panellerde kullanılamaz.
  • Gıdaları net şekilde etiketleyin. Organizasyonu düzenli yapın böylece bulunmaları kolay olacaktır.
  • Bir şeyin yerini değiştirir yada kullanırsanız aldığınız yere geri koyun.
  • Temizlik maddelerini gıda maddelerinden ayrı yerde saklayın.
  • Sıcak içecekler yaparken çaydanlığın ağzını bardağa iyice yaklaştırarak kullanın. İçecekleri tepside yaparsanız dökülme daha az temizliği daha kolay olacaktır.
  • Beceri eğitimiyle görme engelli birey bağımsız şekilde yemek hazırlayabilecektir.

 
Evde-yemek saatleri

  • Kemikli et ve balıktan kaçının ve etleri servis yapmadan önce kesmeyi teklif edin
  • Bezelye, spagetti ve büyük parça halinde marul yapraklarının yenmesi zor olacaktır.
  • Eğer yiyecekleri beyaz bir tabakta servis yapacaksanız tabağı renkli bir zemine (placemat) yada masa örtüsüne koyun ki daha belirgin görünebilsin
  • Birbirine benzeyen renklerdeki gıdaları aynı tabağa yan yana koymaktan kaçının. Mesela tavuk ve patates. Eğer aynı tabakta olacaklarsa aralarına havuç gibi farklı renkten bir gıda yerleştirin. Aynı tabakta pilav, beyaz soslu tavuk ev karnabahar birlikte yenirken gıdaları birbirinden ayırt etmek zor olacaktır.
  • Tabakta yiyeceklerin nerede olduğunu ifade etmek için saat terminolojisini kullanın. Örneğin, saat 12 dediğinizde yiyecek tabağın en üst kısmında, 3te sağ tarafta, 6da size en yakın olan alt kısımda ve 9da da tabağın solundadır. Bu ifadelerle belirtecek olursak pilav saat 3te ve fasulye 6da diyebiliriz
  • Eğer tabakta yenmemiş yemek kalmışsa, görme engelli bireye bitirip bitirmediğini sorun. Hemen bitirdiğine hükmedip tabağını kaldırmayın. Tabağı kaldırırken haberdar edin.
  • Eğer görme engeli birey yemek terken tabaktan dışarı dökme olayı sık oluyorsa kaymaması için tabak koruyucular kullanılabilir.
  • Görme engelli bireye içecek verirken ne olduğunu bildirin. Suyu cam sürahiye koymaktan kaçının. Renginden dolayı görülmesi zor olacağı kolayca kırılabilir.
  • Görme engelli yaşlı bireyler kendilerine içecek bir şeyler verildiği bildirilmediğinden ve kendileri de göremediklerinden kısa sürede vücutlarından su kaybede birler. Bardaktaki suyun içilmediğini gördüğünüz zaman istenmediğini düşünmeyin, görülmemişte olabilir.

 
Evde-banyoda

  • Banyo jeli, şampuan, saç. Kremi vesaireyi net şekilde işaretleyin böylece kolayca bulunup kullanılabilirler.
  • Eğer temizlik maddeleri banyoda tutuluyorsa bunları kişisel bakım ürünlerinden ayırt edilebilecek bir yerde saklayın
  • Banyo ve duşta tutunmak için kullanılabilecek raylar faydalı olacaktır. Bunların duvarın rengi ile kontrast yapacak renkte olması gereklidir.
  • Eğer tuvalet kağıdı rulosu varsa bunu kullanın. Yoksa tuvalet kağıdının her zaman aynı yerde bulunacağı bir sistem oluşturun.

 
Evde-ev işleri

  • Elektrik süpürgesi kullanırken sistemli bir şekilde gidin mesela aşağı-yukarı, sağdan sola vesaire böylece oda tamamıyla temizlenebilecektir.
  • Toz alırken toz alınacak yerde bulunan eşyaları kaldırın toz alın ve sonra eşyaları yerine yerleştirin.
  • Çamaşır. Kıyafetlere dokunsal düğmeler dikilerek hangisinin hangi sıcaklıkta yıkanması gerektiği kolayca ayırt edilebilir. Zaten kıyafetlerin çoğu 30 derecede yıkanabilmektedir. Bu tür düğmeler kıyafetleri ve renklerini birbirinden ayırt etmek için de kullanılabilir. Çorapları çift olarak saklamak için de küçük mandallar kullanılabilir.

 
 
Evde-okuma, telefon kullanma

  • Okurken vizyonu maksimum hale getirmek için ek ışık kullanın. Eğer gözlük takılıyor yada büyüteç kullanılıyorsa bunların her zaman temiz tutulduğundan emin olun.
  • Mektup okurken kağıdı sert ve düz bir zemine tutturmak faydalı olacaktır.
  • Bankalar ve elektrik-su işletmeleri büyütülmüş baskı ile fatura sağlayabilir.
  • Eğer büyüteç kullanımı faydalı olmuyorsa elektronik okuyucular satın alınabilir.
  • Ekrandaki metni büyütmek yada okumak için bilgisayar yazılımları mevcuttur.
  • Yazma rehberleri ve çizgili kağıtlar alışveriş listesi ve kısa mektup yazımında kullanılabilir.
  • Aile yada arkadaşlara yazmanız gerekiyorsa bunun yerine sesinizi kasede yada mp3e kaydetmeyi düşünebilirsiniz.
  • Dokunsal okuma metotları (Braille ya da Moon) öğrenilebilir ama bu çok kısa bir çözüm değildir. Braille öğrenmek 2 yıl kadar sürebilir.
  • Telefon numaraları büyütülerek okunması daha kolay hale getirilebilir. Sık ve düzenli olarak aranan numaralar telefona programlanıp kaydedilebilir.
  • Görme engelli bireyler telefon rehberini kullanamayabilir, bu yüzden otomatik telefon rehberi hizmeti onlara bedava olarak sağlanabilir, ayrıca geri arama ve en son aranan numarayı arama gibi sitemler olan telefonlar tercih edilmelidir.
  • Telefon alırken telefon tuşları büyük olan telefonlar tercih edilmelidir. Böylece numaraları okumak ve çevirmek daha kolay olacaktır.
  • Görme engelli bireyler için özel tasarlanmış cep telefonları satın alınabilir ayrıca telefon ekranı okuyucusu olan telefonlar da mevcuttur.

 
Saati söyleme

  • Kolay görülebilecek, dokunsal, titreşimli kol ve duvar saatleri satın alınabilir.
  • Büyük mutfak saatleri mevcut ve ucuzdur.
  • Birden fazla özelliği olan saatlerde akrep ve yelkovan bunlarla karıştırılabilir.

 
Parayı tanımak-kullanmak

  • Bozuk paralar için özel organizatörler kullanılabilir. Bunlar kullanışlıdır ama çok yer kaplar.
  • Çoğu görme engelli birey bozuk paraların bir kısmın kullanır. Mesela İngiltere’de 20p, 50p, 1 pound ve 2 pound kullanılırken diğer bozukluklar bir kavanozda biriktirilerek daha sonra bankaya götürülüp bütünletilir.
  • İngiltere’de gümüş ve bakır bozuk paraların birbirinden ayırt edilmesinde bakır paraların kenarlarının pürüzsüz diğerlerininse pürüzlü olduğunu hatırlamakta fayda vardır. Sizin bozuk paralarınızda da ayırt edici bir özellik bulunabilir.
  • Kağıt paralar rengi yada boyutu ile birbirinden ayırt edilebilir.
  • Çoğu görme engelli birey sadece bir tek çeşit kağıt para kullanır (onluk, yirmilik gibi) bu şekilde para bozdurulurken ve bir şey satın alınırken takip etmeleri ve yanlışlık yapamamaları daha kolay olacaktır.
  • Eğer markette kuyrukta bekliyor ve önünüzdeki kişinin çok fazla zaman aldığını düşünüyorsanız bu kişinin görme engelli olabileceği ve para saymada sıkıntı yaşıyor olma ihtimali olduğunu düşünün.
  • Çoğu görme engelli birey kartlarda bulunan PIN numaralarını kullanmakta zorluk çeker.
  • İngiltere’de Çip ve PIN çok karmaşık gelecek olursa bankalar çip ve imza kartı tahsis etmektedir. Bu şekilde kullanıcı PIN girmek yerine sadece imza atar. Fakat bunlar ATMlerden para çekmede kullanılmaz.


Ekipman

Bu kitapçık görme engelliler için kullanılabilecek tüm ekipmanı açıklamamaktadır.
 
Mutfakta
 
Sıvı seviyesi göstergesi: bu araçla görme engelliler içecek hazırlarken bardaklarını taşırmazlar.tasarıma göre bardak dolduğunda yüksek sesle bipleme yada başka bir ses gelecektir. Bu araç bireyin suyu bardaktan taşırmasını engellemeyecektir bu yüzden dökme sorunu varsa ek eğitime ihtiyaç duyulabilir.
 
Yapışkanlı butonlar: bunlar renkli küçük noktacıklar olup (genelde turuncu) mutfaktaki cihazlara yapıştırılırlar ve görme engelli bireyin dokunsal şekilde ayarları yapabilmesine yardımcı olurlar. Bunlardan çok fazla kullanılmamalı ve karışıklık yaratılmamalıdır. Çoğu fırın, bulaşık ve çamaşır makinesinde bunlar kullanılabilir ama istisnalar vardır.
Eğer görme engelli bir birey herhangi bir mutfak cihazı alacaksa aletin ihtiyaçlarını karşılayacağından ve gerekirse dokunsal işaretlerle kullanılabileceğinden emn olmalıdır. Bu noktacıklar evde farklı yerlerde de kullanılabilir (termostatlarda, müzik çalarlarda, anahtar ve anahtar deliklerinde).
 
Tepsiler derin, düz ve kenarlıkları olan bir tepsi kullanılarak içecekler hazırlanabilir. Renkte kontrasta dikkat edilirse fincan, çaydanlık şekerlik vs daha rahat görülebilir. Kenarlıklar dökülme anında dökülen sıvıyı tepsi içinde tutarak dökülme sorunu da halletmeyi de kolaylaştırır.
 
Kesme tahtaları: bunlar farklı renklerde satın alınıp kontrast yaratmak için kullanılabilir. Mesela patates koyu bir yerde kesilirken havuç ise beyaz bir tahta kullanılarak dilimlenebilir. Kalitesine göre bu tahtalar farklı fiyatlarda bulunmaktadır.
 
 
Konuşan tartı: sesli mutfak tartıları oldukça pahalıdır ve ancak görme engelli birey özel bir diyet uyguluyorsa yada yemek pişirmeye aşırı düşkün ve meraklıysa satın alınmalıdır. Alternatif olarak diğer tartılar kullanılabilir.
 
 
Konuşan ölçüm kabı: daha sade alternatifler kullanılabileceğinden satın alınması elzem değildir.
 
Konuşan mikro dalga: bu oldukça pahalı bir ekipmandır. Eğer görme engelli birey yemek pişirmeye çok düşkünse normal mikrodalga fırına yapışkanlı düğmeler yapıştırılarak aynı iş görülebilir. Maliyette daha ucuz olacaktır.
 
Konuşan/görmesi kolay zaman ayarlayıcılar: bunlar uzmanlaşmış satıcılardan yada mutfak cihazları satan yerlerden alınabilir.bazen normal zaman ayarlayıcılar yapışkanlı düğme yardımıyla aynı işi görecek şekilde kullanılabilir.
Ayrıca ölçek kaşığı, renkli rende, makas, bıçak gibi standart alet ve edevat ta görme engelli bireylerin kullanabileceği aletlerdendir.
 
Evde
 
TV: pek çok görme engelli birey TV seyretmekte zorlanacaktır. Aşağıdaki 5 opsiyon denenerek durum daha da iyileştirilebilir.
1) Televizyona daha yakın oturun. Bu, en ucuz çözümdür. TV’ye yakın oturmanın gözlerinizi bozacağı inanışı doğru değildir bu şekilde oturmakla görme fırsatınızı artırıcı bir önlem almış olmaktasınız. Başkalarının önün kapatıyorsanız bunu uygulamak biraz daha zor olacaktır.
2) Daha büyük ekranlı bir TV satın alın. Bu en pahalı opsiyondur ve küçük daireler için pek pratikte olmayabilir.
3) TV ekran büyütücüsü kullanın. Maliyetine göre faydası sınırlıdır. Eğer kullanıcı direk TVnin önünde oturacak olursa büyütücü iyi çalışır ama diğerleri kenardan izlemek zorunda kalacağından onlar için görüntü bozulmaya başlayacaktır.
4) TV dürbünleri kullanın. Bunlar hafif mercek büyüteçler olup bazı kullanıcıların TVyi daha rahat görmesinde kendilerine yardımcı olurlar.
5) Sesli tanıtım kullanın. Dijital dünyanın gelişmesi ile sesli opsiyonlar artmaktadır.
 
Uzaktan kumandalar: uzaktan kumandalara etiket takmak zordur. Sade ve tüm cihazlara hitap eden kumandalar da mevcuttur ama gitgide her şey uzaktan kumanda gerektirdiğinden bu sorun görme engelliler için büyümeye devam edecektir.
 
Konuşan renk detektörü/butonlar: bunlar kullanılarak kişinin uygun ve renkler birbirine uyumlu giyindiğinden emin olunabilir. Bunlar farklı renk ve şekillerde olur ve kıyafetlere, kol içlerine vesaire dikilerek kıyafetleri birbirinden ayırt etmeye yardımcı olurlar. Renk detektörünü kıyafetinize yada başka bir nesneye tuttuğunuzda size hangi renk olduğunu söyleyen bir elektronik alettir. Faydalı olabilen bu alet her zaman %100 doğru olmayabilir. Çoğu görme engelli birey dolaplarını organize etmek, farklı düğme kullanmak gibi metotları kendileri oluştururlar.
 
Konuşan/dokunmatik ve kolay görülebilen kol ve duvar saatleri: genelde konuşan saatler ne kadar ucuzsa ses kalitesi de o kadar düşük olur. Fakat en pahalı saatlerse orta ayar saatlerden her zaman daha kaliteli olmayabilir. Eğer görme engelli biri için konuşlan saat satın alacaksanız kişinin sesi rahat duyabildiğinden emin olun. Bazı saatlerdeki ses düzeyi ayarlanabilmekle birlikte bu hepsi için mümkün değildir.
Büyük ekranlı mutfak saatleri evin her yerinde rahatlıkla kullanılabilir.
 
Büyütücü aynalar: (tıraş için kullanılanlar gibi) genelde çift taraflı olup bir tarafı standart ayna diğer tarafı da bütüyülmüş aynadır. X8 büyütme boyutuna kadar bulunabilir.
 
Okuma, yazma ve telefon
 
Büyüteç: önce uzman tarafından uygun değerlendirme yapılmalıdır. Büyüteçlerle ilgili olarak bireylerin yaşadığı en büyük sıkıntı bunların ‘çok küçük’ olmasıdır. Çoğu kez görme engelli bireylerin kuvvetli ve büyük büyüteçler istediğini duyacaksınız. Fakat büyüteç ne kadar kuvvetli olursa mercek apertürü o kadar dar olup görülebilen alan da o kadar daralacaktır. Tutma sorunu yaşayan yada eli titreyen biti için bu zorluk yaratabilir. 
 
Elektronik büyütme: farklı fiyat aralıklarında çok çeşitli elektronik büyüteçler satın alınabilir. Fiyatlar taşınabilirlik, sağlana büyütme oranı, ve çok yönlülük ile ilgili olarak değişir. Sade araçlar start girişi olan her TV’ye takılabilir. Tek başına çalışan daha pahalı aygıtlar da mevcuttur. Bu tür büyütme cihazlarını alırken önce denemeniz önerilir. Ayrıca bazı göz problemlerinde zamanla daha kötüleşme olduğunu da aklınızda tutmanız gerekmektedir.
 
 
Bilgi teknolojileri: görme engelli kullanıcıların bilgisayar kullanmalarını kolaylaştıran farklı araçlar mevcuttur. Ucuz büyük harfli klavye butonlarından metni büyüten yazılımlara ve sesli ekran okuyuculara kadar pek çok cihaz bulunmaktadır. Uzmanlaşmış yazılımda ne büyük firma Dolphin firmasıdır ama benzer ürünleri sunan başka satıcılar da vardır.
 
ışıklar: ışıklandırma düşük görme seviyesi olan kililer için çok önemlidir. Ayarlanabilir lambalarla görülmek istenen yere odaklanılabilir. İş yaparken kullanılan lambalar göz seviyesinden alta yerleştirilip parlama önlenebilir. Okumak için lamba kullanılırsa okuma iyileştirilebilir ama biraz da olsa büyütmek sorunu daha kolaylaştıracaktır.
 
 
Büyük yazılı günlükler, takvimler ve adres defterleri: bunlar yerel olarak kolayca bulunabilir.
 
Büyük butonlu telefonlar: bunlar uzmanlardan yada büyük elektrikli alet satıcılarından satın alınabilir.
 
Yazmak için çerçeve: görme engelli bireyler okunaklı şekilde satırda kalarak yazmada zorluk çekerler. Yazma çerçevesi kullanılarak bu kişilerin alışveriş listesi, kısa mektuplar ve telefon mesajları yazmaları kolaylaştırılabilir.
 
Dışarıda
 
bastonlar: eğer görme engelli birey baston kullanmak isterse uzman tarafından önce değerlendirilmelidir. Uzman bir kişi tarafından baston kullanmak isteyen kişiye eğitim verilmesi de gereklidir böylece emniyetli ve en faydalı şekilde baston kullanımı sağlanacaktır. 3 tür baston vardır: sembol, rehber ve uzun baston. Bunların farklı kullanımları vardır ama hiçbiri dayanma desteği için verilmezler.
 
Parlama yapmayan gözlükler: bunlar numaralı yada numarasız camlarla kullanılabilirler. Farklı renk ve emilim seçenekleri vardır, göz probleminin durumuna göre değerlendirilerek seçilmelidir.
 
GPS aletleri: Uydu navigator gibi mobiliteye yardımcı olabilecek farklı elektronik cihazlar mevcuttur. Bunlar kişiyi gitmek istediği noktaya hızlı götürmekle birlikte görme engeli olan kullanıcıya yolda karşılaşılabilecek problemler konusunda yardımcı olamaz. Teknoloji geliştikçe bu cihazlar giderek görme engelli bireylere daha çok yardımcı olacak şekilde geliştirilecektir ama tam emniyet açısından diğer cihazlarla birlikte kullanılmaları önerilmektedir.
 
Bozuk para taşıyıcılar: bunlar ağır ve taşınmaları zordur. Eğer bireyin ellerini kullanma sorunu varsa elini sokup paraları çıkarması zor olacaktır. Bozuk paraları ayırt etmek için farklı metotlar gerekebilir.
 
Çek defteri şablonları, imza rehberleri: bunlar çek defteri ütüne yerleştirilebilecek şablonlardır. Böylece çekin gereken kısımları kolayca doldurulabilir.
 
Çip ve imza kartları: Çoğu görme engelli birey kartlarda bulunan PIN numaralarını kullanmakta zorluk çeker. İngiltere’de Çip ve PIN çok karmaşık gelecek olursa bankalar çip ve imza kartı tahsis etmektedir. Bu şekilde kullanıcı PIN girmek yerine sadece imza atar. Fakat bunlar ATMlerden para çekmede kullanılmaz.
 
 
Yardımınız gerekli/otobüs numarası kartları: bu kartlar kaldırılarak yayalardan yada yolculardan yardı istenebilir. Otobüs kartları ile doğru otobüs durdurulabilir ve her otobüsün durdurulup kontrol edilmesine gerek kalmaz. Çoğu birey bu kartları kullanmak yerine kişilerden yardım istemeyi tercih eder.
 
Görme engelli bireylere daha bağımsız yaşamlar sürmelerinde yardımcı olacak pek çok cihaz vardır. Fakat bunların tümü herkesin ihtiyaçlarına cevap vermeyebilir ve bazen de çok basit ve ucuz bir alet ve biraz yaratıcı düşünme ile çözülemeyeceğinizi sandığınız sorunlar bile çözülebilir.


Fitness ile ilgili öğütler

1. doktora danışmadan bakım sağladığınız kişinin egzersiz yapmaya başlaması için onu teşvik etmeyin. Emniyetli şekilde spor yapabilmek için bazı düzenlemeler gerekebilir. Tıbbi geçmiş, alınan ilaçlar yada şeker, makular dejenerasyon, yüksek-düşük tansiyon, kalp rahatsızlığı, COPD ve diğer hastalıklara göre spor programı düzenlenmelidir.
2. bakım sağladığınız kişinin egzersizi tek başına yapması için onu teşvik etmeyin, özellikle yeni bir programa başlanırken, yeni bir ekipman kullanılırken, yeni hareketler öğrenilirken yada farklı bir ortamda spor yapılırken bireyin yalnız olmamsı şarttır. Gören bir fitness uzmanı hem motivasyon sağlar, öz güveni artırır hem de emniyeti sağlar.
3. bakım sağladığınız kişinin egzersiz yaparken yavaştan alması ve sevdiği bir faaliyet seçmesi için onu teşvik edin. Eğer kasları aşırı yorulur yada göreceği faydayı hissedemezse kişi çabuk bezecek ve bıkacaktır.
4. canı yanıyorsa durmalısınız! Egzersiz ve spor can yakmamalıdır. Hafif dereceden orta dereceye kadar kas ve eklem sızısı, yorgunluk ve nefessizlik görülmesi normaldir. Bunun dışında bir sıkıntı yaşanmaması gereklidir.
5. vücudun sizi yönlendirmesine izin verin. Çok yorgun yada ağrılıysanız bir gün dinlenin. Eğer belirli bir hareket rahatsızlık yada acı veriyorsa başka birine geçin. Nefessiz kalmadan sandalyeden kalkamıyorsanız yada merdiven çıkamıyorsanız artık daha sağlıklı bir yaşam stiline geçmenizin zamanı gelmiş demektir.
6. uygun kıyafet ve ayakkabı giyin. Ne kadar rahat ederseniz motivasyonunuz o kadar artacaktır
7. size bakım sağlayan kişiyi seçilen faaliyetler için övün. Ne olursa olsun bir şey yapmak, hiç bir şey yapmamaktan daha iyidir.
8. son olarak ta, eğlenin!!
 
 
KAYNAKÇA
 
http://www.euroblind.org/fichiersGB/visincen.html#blindness
 
http://www.preventblindness.org/eye_problems/lowvision.html
 
http://www.afb.org/seniorsite.asp?SectionID=65
 
http://www.cnib.ca/en/living/independent-living/
 
National Library Service for the Blind and Physically Disabled

Date: 06/23/2009
Author: Lennox Adams
Organization: Bolu MEM
Reference: GAT4PROVIP
Only for Members: No
Content type: Tools
Tags: life, motivation, skills, VIP
Categories: